Centrum Edukacyjne Przystanek Historia

25-26 września (środa-czwartek), godz. 9.00

Ogólnopolska konferencja naukowa Kryzys w partii – partia w kryzysie. Ostatnia dekada PZPR, zorganizowana przez Biuro Badań Historycznych IPN.

Strajki lipcowe i sierpniowe w 1980 r. zapoczątkowały kolejny, wielopłaszczyznowy kryzys PRL. Można stwierdzić, że ówczesne wielkie protesty społeczne i powstanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” stanowiły początek końca dyktatury komunistycznej w Polsce. Rzeczonego kryzysu, pomimo różnorakich prób (od negocjacji z opozycją, przez rozwiązanie siłowe, po próby reformy systemu), nie udało się rządzącym zażegnać. Trwał on, choć z różnym natężeniem, przez całe lata osiemdziesiąte. Podnoszone chętnie przez propagandę po zniesieniu stanu wojennego hasła „normalizacji” były tylko zaklinaniem rzeczywistości.

Dla PZPR ta zapaść miała podwójny wymiar. Z jednej strony kryzys państwa i gospodarki przekładał się na spadek poparcia społecznego dla władz i wpływał na partię od zewnątrz. PZPR była jednak dotknięta także kryzysem wewnętrznym. W latach 1980–1981 wyrażał się on m.in. w zmianach partyjnego przywództwa, składaniu legitymacji partyjnych oraz podwójnym członkostwie działaczy partii w „Solidarności”, powstaniu tzw. struktur poziomych i klubów zrzeszających partyjnych dogmatyków. Sytuacja uległa zmianie po wprowadzeniu stanu wojennego, jednak symptomy załamania nadal były dostrzegalne. Pojawiły się pomysły zastąpienia PZPR nową formacją polityczną, wzrosła rola wojska i aparatu bezpieczeństwa w strukturach władzy, główny ośrodek decyzyjny przeniósł się z Biura Politycznego i Sekretariatu KC PZPR do nieformalnych grup kierowniczych, w ramach walk frakcyjnych Wojciech Jaruzelski eliminował politycznych konkurentów. Oba wymiary kryzysu, wewnętrzny i zewnętrzny, były silnie powiązane i wzajemnie się napędzały. Finałem procesu atrofii PZPR była zaskakująca dla jej kierownictwa klęska w wyborach czerwcowych w 1989 r., pokojowe oddanie władzy, a następnie samorozwiązanie w 1990 r.